Współczesny przemysł stoi w rozkroku między rosnącą presją na wdrażanie strategii ESG (Environmental, Social, and Corporate Governance) a koniecznością cięcia kosztów operacyjnych. Wiele firm wciąż postrzega ekologię jako kosztowny dodatek do wizerunku. To błąd. W obszarze logistyki końcowej (End-of-Line), bycie "eko" to czysta matematyka, która przekłada się na realne zyski.
Zrównoważona paletyzacja to coś więcej niż modne hasło. To proces technologiczny, w którym precyzja robota eliminuje marnotrawstwo materiału, a nowoczesne napędy minimalizują zużycie prądu. Dla zakładów produkcyjnych borykających się z rosnącymi cenami tworzyw i energii, optymalizacja paletyzacji jest najszybszą drogą do obniżenia kosztów jednostkowych zapakowania palety.
Czym w praktyce jest zrównoważona paletyzacja?
Często spłaszczamy temat ekologii do segregacji odpadów. W kontekście inżynierii produkcji, ekologiczna paletyzacja opiera się na trzech filarach technologicznych:
- Minimalizacja zużycia surowców: Użycie dokładnie takiej ilości folii lub spoiwa, jaka jest niezbędna do bezpiecznego transportu – ani grama więcej.
- Efektywność energetyczna: Wykorzystanie maszyn, które zużywają energię proporcjonalnie do wykonywanej pracy i potrafią ją odzyskiwać.
- Trwałość i niezawodność: Urządzenia typu "Heavy Duty", które pracują przez dekady, nie generując elektrośmieci i nie wymagając ciągłej wymiany podzespołów.
W Domasz Robotics rozumiemy to podejście jako integralną część Przemysłu 4.0. Zrobotyzowane stanowisko to nie tylko wydajność, to także precyzyjna kontrola nad śladem węglowym każdego wysłanego ładunku.
Redukcja zużycia folii stretch – technologia Pre-stretch i precyzja robota
Folia stretch to jeden z największych kosztów zmiennych w logistyce magazynowej. Ręczne owijanie palet jest procesem skrajnie nieekonomicznym – pracownik rzadko jest w stanie rozciągnąć folię o więcej niż 30–50%. Oznacza to, że większość potencjału materiału ląduje w koszu odbiorcy jako odpad.
Rozwiązaniem jest zastosowanie owijarki do palet z pre-stretch (systemem wstępnego rozciągu). Nowoczesne głowice owijające, zintegrowane z liniami Domasz Robotics, potrafią rozciągnąć folię nawet o 300–400% przed nałożeniem jej na ładunek.
- Matematyka oszczędności: Z 1 metra folii na rolce uzyskujemy 4 metry folii na palecie. To drastyczna redukcja zużycia folii stretch, która bezpośrednio obniża koszt pakowania palety.
- Stabilność ładunku: Dzięki stałemu napięciu ("pamięci folii"), ładunek jest lepiej zabezpieczony niż przy grubym, ale luźnym nawoju ręcznym. To kluczowe dla logistyki, ponieważ zmniejsza ryzyko uszkodzeń w transporcie i reklamacji.
Co więcej, precyzja, z jaką robot do paletyzacji układa towar (idealne piony, brak wystających krawędzi), pozwala na stosowanie cieńszych folii technicznych (tzw. nanofolii) bez ryzyka ich przerwania na ostrych rogach kartonów.
Energooszczędne paletyzatory – jak roboty odzyskują energię?
Wśród osób niezwiązanych z automatyką panuje przekonanie, że potężny robot przemysłowy to "pożeracz prądu". Rzeczywistość jest inna. Energooszczędne paletyzatory oparte na ramionach czołowych producentów (jak FANUC czy KUKA) wykorzystują systemy rekuperacji energii (KERS), znane m.in. z samochodów hybrydowych.
Podczas hamowania ramienia robota (np. przy opuszczaniu ciężkiego worka), silniki działają jak prądnice. Wygenerowana energia nie jest tracona w postaci ciepła na rezystorach hamowania, lecz wraca do sieci wewnętrznej robota i jest wykorzystywana do zasilenia kolejnego ruchu (np. podnoszenia).
Dzięki zastosowaniu zaawansowanych napędów serwo i inteligentnego oprogramowania sterującego, które optymalizuje trajektorie ruchu (wygładza je, unikając gwałtownych przyspieszeń), nowoczesne gniazdo paletyzujące może zużywać mniej energii niż oświetlenie i ogrzewanie hali potrzebne dla brygady pracowników fizycznych wykonujących tę samą pracę ręcznie.
Całkowity koszt posiadania (TCO) a ekologia – policzmy to
Dla działów zakupów kluczowym wskaźnikiem nie powinna być cena zakupu maszyny, ale całkowity koszt posiadania TCO paletyzacja (Total Cost of Ownership). Rozwiązania zrównoważone, choć czasem droższe w zakupie (CAPEX), generują znacznie niższe koszty operacyjne (OPEX).
Na TCO w ujęciu ekologicznym składają się:
- Koszt materiałów eksploatacyjnych: Dzięki pre-stretch i precyzji, oszczędności na samej folii mogą sięgać kilkudziesięciu tysięcy złotych rocznie.
- Koszt energii: Niższy dzięki rekuperacji i wysokiej sprawności silników.
- Opłaty środowiskowe: W obliczu wprowadzanych regulacji (np. Plastic Tax), firmy generujące mniej odpadów plastikowych będą ponosić niższe obciążenia podatkowe.
- Serwis i części: Wysokiej jakości komponenty oznaczają rzadsze wymiany. Każda niewymieniona część to mniejszy ślad węglowy związany z jej produkcją i transportem.
Inwestując w zrównoważoną paletyzację, kupujemy polisę na przyszłość, w której koszty surowców i energii będą tylko rosły.
Alternatywy dla folii stretch i przyszłość opakowań
Choć folia stretch dominuje, dążenie do bycia "eko" otwiera drzwi dla innych technologii. Coraz częściej wdrażamy systemy, które pozwalają na paletyzację bez folii lub ze znacznym jej ograniczeniem:
- Kleje antypoślizgowe (Hot-melt): Robot aplikuje mikroskopijną ilość kleju między warstwami kartonów lub worków. Zapewnia to stabilność kolumny (odporność na siły poziome) przy zachowaniu łatwości depaletyzacji (klej puszcza pod wpływem siły pionowej nie niszcząc opakowania). Pozwala to wyeliminować folię lub zredukować ją tylko do kaptura przeciwkurzowego.
- System opasywania palet (Strapping): Zabezpieczenie ładunku taśmami PP lub PET, które są łatwiejsze w recyklingu niż folia stretch.
Roboty Domasz Robotics są gotowe na pracę z nowymi materiałami, takimi jak biodegradowalne folie czy papierowe przekładki antypoślizgowe, wspierając gospodarkę o obiegu zamkniętym.
Bezpieczeństwo i ergonomia – ludzki wymiar zrównoważonego rozwoju
Zrównoważony rozwój (Sustainability) to nie tylko ekologia, to także dbałość o ludzi (Human Capital). Ręczna paletyzacja worków 25 kg czy ciężkich zgrzewek to jedna z najczęstszych przyczyn urazów kręgosłupa i zwolnień lekarskich w przemyśle.
Automatyzacja eliminuje ciężką, powtarzalną pracę fizyczną, co bezpośrednio wpisuje się w cele działów BHP.
- Redukcja wypadkowości: Mniej ludzi w strefie pracy wózków widłowych i ciężkich ładunków.
- Ergonomia: Pracownicy mogą zostać przesunięci do zadań nadzorczych (operatorzy linii), co jest mniej obciążające fizycznie i pozwala na dłuższym zachowanie aktywności zawodowej.
Eliminacja ryzyka przestojów spowodowanych brakiem kadry czy wypadkami przy pracy to także element stabilnego, zrównoważonego biznesu.
Podsumowanie
Wybór między ekologią a ekonomią w nowoczesnej logistyce jest fałszywy. Zrównoważona paletyzacja to technologia, która łączy te dwa światy. Mniejsze zużycie folii dzięki systemom pre-stretch, odzysk energii w robotach oraz eliminacja odpadów i wypadków to konkretne argumenty finansowe.
Niezależnie od tego, czy Twoim celem jest poprawa wizerunku firmy, czy twarda optymalizacja wskaźnika TCO – robotyzacja końca linii jest kierunkiem, od którego nie ma odwrotu.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Co to jest zrównoważona paletyzacja?
To proces układania i zabezpieczania towarów na paletach, który minimalizuje negatywny wpływ na środowisko. Osiąga się to poprzez redukcję zużycia materiałów opakowaniowych (głównie folii), wykorzystanie energooszczędnych maszyn oraz poprawę ergonomii i bezpieczeństwa pracy, zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju.
Ile folii stretch można zaoszczędzić dzięki pre-stretch?
Systemy Power Pre-stretch pozwalają na wstępne rozciągnięcie folii nawet o 300–400%. W praktyce oznacza to, że z 1 metra folii na rolce uzyskujemy do 4–5 metrów folii na palecie. Pozwala to zredukować zużycie surowca o 50–70% w porównaniu do owijania ręcznego lub prostych owijarek mechanicznych.
Czy inwestycja w energooszczędny paletyzator się opłaca?
Tak. Choć koszt początkowy może być wyższy, zwrot z inwestycji w automatyczną owijarkę i robota następuje szybko dzięki niższym rachunkom za energię i mniejszemu zużyciu materiałów. Dodatkowo, wysoka niezawodność takich maszyn obniża koszty serwisu i przestojów.
Jakie są alternatywy dla owijania palet folią?
Alternatywą jest stosowanie klejów antypoślizgowych (hot-melt) aplikowanych między warstwami towaru, co stabilizuje ładunek bez użycia folii. Inne metody to system opasywania palet taśmami (strapping) lub stosowanie kapturów elastycznych (stretch hood), które są bardziej wydajne przy dużych wolumenach.
Jak obliczyć TCO dla procesu paletyzacji?
Aby obliczyć TCO (Całkowity Koszt Posiadania), należy zsumować: koszt zakupu maszyny, koszty instalacji, zużycie energii w cyklu życia, koszt materiałów eksploatacyjnych (folia, części zamienne), koszty serwisu oraz szacowane koszty przestojów. Należy odjąć od tego zyski wynikające z redukcji etatów i mniejszej liczby uszkodzonych towarów.
Jaka folia stretch jest najbardziej ekologiczna?
Najbardziej ekologiczna folia to ta, której zużywamy najmniej – czyli wysokiej jakości folia typu "super power" o dużej rozciągliwości. Rynkowym standardem stają się również folie PCR (Post-Consumer Recycled) z zawartością recyklatu oraz innowacyjne folie biodegradowalne, choć ich dostępność i cena wciąż są wyzwaniem dla masowych zastosowań.
